حرمت شراب
632

حرمت شراب

یسئلونک عن الخمر و المیسر قل فیهما إثم کبیر و منافع للناس و إثمهما اکبر من نفعهما (بقره/219) از تو در مورد شراب وقمار میپرسند بگودر آنها گناه بزرگی است ومنافعی برای مردم و گناه آنها بزرگتر از نفع آنهاست.

گروهى از ياران پيامبر خدمت آن حضرت آمدند و عرض كردند: حكم شراب و قمار را كه عقل را زائل و مال را تباه مى‏كند بيان فرما! اين آيه نازل شد.

حکم به ممنوعیت شراب و جلوگیری از نوشیدن آن از مهمترین دستورات اسلامی است به گونه ای که عدم رعایت آن مستوجب حد شرعی می باشد. این حکم در شرایطی صادر شد که نه تنها مردم جاهلی بلکه تمامی جوامع به شراب خواری روی آورده و آن را یک غذای رسمی ( مثل چای ) به حساب می آوردند.

 از سوی دیگر " میسر" که انواع قمار را شامل می شود، در جوامع آن زمان به ویژه در میان اعراب کاری متداول بوده است.

این دو (خمر و میسر ) 3 بار در قرآن و به همراه هم بکار رفته اند که خود می تواند موضوع مهمی باشد، لکن در این تحقیق فقط بخشی از آیه که به "خمر" مربوط می شود، بررسی می گردد.

در تعریف اعجاز علمی قرآن باید گفت :

مراد از اعجاز علمي قرآن اينست كه آيه، مطلبی علمي را بيان كند كه تا زمان نزول مطرح نشده و كسي از آن آگاه نبوده است .

از جمله مسائلی که در عصر حاضر مورد توجه مسلمانان و غیر مسلمانان قرار گرفته است همین آیه مورد بحث است که در آن خداوند از حرمت "خمر " سخن می گوید.

.همان طور كه مي دانيم شراب حاصل از انگور و ميوه هاي ديگر داراي مقداري الكل است. امروزه ثابت شده است بدنبال مصرف شراب مشکلات متعددی در بدن ایجاد میشود. مصرف كوتاه مدت و بلند مدت اين ماده صدماتي را به بافت هاي عصبي مركزي و محيطي بدن وارد مي آورد كه برخي از آنها قابل جبران نيست. علاوه بر اثرات مخرب جسمی مذکور، می توان به آثار زیانبار روحی، روانی و اجتماعی آن اشاره نمود. منافع اندکی که در آیه ذکر شده شاید اشاره به سود حاصل از خرید وفروش شراب میباشد که در مقایسه با معایب حاصل از مصرف شراب اندک وغیر قابل مقایسه است.در ضمن الكل حاوي آنتي اكسيدان هاي پلي فنوليك و اتانول است و همين باعث مي شود تا در درمان برخي از بيماري ها و يا محافظت از برخي از بافت ها سودمند واقع شود.

 

در اینجا این سؤال مطرح می گردد که آیا قبل از اسلام از زیانهای شراب آگاهی نداشتند؟ اگر چنین است چرا در سؤال از پیامبر اکرم به زائل شدن عقل اشاره شده است؟ شاید بتوان گفت که آنها از ضرر شراب آگاه بودند ولی از راز و چگونگی تأثیر شراب آگاهی نداشتند، ولی کم کم با پیشرفت علم پرده از این راز ها برداشته شد که این نوعی اعجاز محسوب می شود. زیرا مردم آن عصر از فهم این مطالب علمی عاجز وناتوان بوده اند .

لازم است این آیه در دو بخش  مورد بررسی قرار گیرد: ۱- قرآنی    ۲- علمی

در بخش قرآنی، نخست  بایدمعناي واژه هایی که در فهم بهتر آیه مؤثر است، بررسي شود.  در بررسي معني يك واژه در قرآن، ابتدا در بخش معناشناسي تاريخي، دخيل بودن واژه يا اصيل بودن آن تعيين گردد و سپس به معنا شناسي تاريخي واژه قبل از نزول و همزمان با نزول قرآن پرداخته مي شود. به بيان ديگر، تطورات معنايي واژه در طول تاريخ معلوم مي گردد. آنگاه در بخش معناشناسي توصيفي، معناي اصلي ( مراد متکلم ) با توجه به قرائن کلام لفظي و معنوي- بيان مي شود. سپس مشتقات واژه درقرآن ، وجوه معاني هر مشتق در كاربرد قرآني، مترادف‏ها (يا متضادهاي) هر وجه و مفاهيمي كه در قرآن به واژه مورد نظر اسناد داده شده است، بررسي مي گردد.

در گام بعدي، به تفاسير  مراجعه و از برداشتهاي مفسران اطلاع حاصل مي شود.  در اين بخش، به تمامي آياتي كه به نحوي مرتبط با آيه  مورد بحث مرتبط است ، توجه خواهد شد.  

برای بررسی این آیه ابتدا با توجه به شأن نزول آیه و زمان نزول آن، باید معنای  لغات "خمر"، "میسر"، "اثم" و "نفع" استخراج و در ادامه به پاسخ سؤالات مختلف مطرح شده پرداخت:

·        با توجه به معنای لغوی "خمر"، آيا فقط به شراب انگور اطلاق مي شده و يا هر گونه مشروبات الكلي را شامل مي­شود؟

·        منافع موجود در"خمر" و "قمار" چیست؟ آیا در آیات دیگر به این منافع اشاره شده است؟ چرا قرآن  همواره "خمر" و "میسر" را در کنار هم بکار برده است؟

·        "اثم" و "منافع" در کدام آیات دیگر به کار رفته اند؟

·        فرق "إثم" با "ذنب" چیست؟

·        چرا در مقابل "منافع" لفظ "إثم" آمده و "ضرر" نیامده است؟

·        اينكه كلمه "منافع" آمده و مثلا "فايده" نيامده آیا مي تواند فقط اشاره به سود مادي داشته باشد؟

·        در آيات ديگر قرآن مشاهده مي كنيم كه از واژه «حُرّمَ» براي بيان حرام شدن چيزي توسط خدا استفاده شده است ولي در اين آيه چنين نيست. آيا ضرر و زيان مواردي كه در آن از اين واژه استفاده شده است (مثلاً ازدواج با محارم)، بيشتر است؟

·         آیا می توان گفت که آیه با این دو پدیده زشت برخورد تندی نداشته و بطور تلویحی آنها را تحریم می کند؟

·        آیا تحریم خمر به صورت تدریجی و طی مراحل چهارگانه درست است؟ در صورت صحت، نقش این آیه در اعلام این مراحل چیست؟

·        آیا تحریم قمار نیز بتدریج و در طی مراحلی انجام گرفت؟

·        ارتباط معنایی بین "خمر" و "سکر" چیست؟

·        آیا حرمت خمر بدلیل مسکر بودن آن است؟ در اینصورت آیا مصرف شراب تا حد عدم ایجاد سکر و مستی  از نظر اسلام جایز است یا حتی بدون ایجاد مستی نیز نوشیدن آن حرام است؟

·        آیا خمر مختص مایعات است یا هر نوع ماده ای را شامل می شود؟

·        براساس این آیه آیا حرمت سایر مسکرات نیز قابل اثبات است؟

·        آیا حرمت خمر وقمار در ادیان دیگر هم وجود داشته است؟

·        چنانچه بپذیریم مسلمانان از ضرر خمر (زوال عقل) آگاه بودند، حکم تحریم آیه معجزه محسوب می شود؟

·        در زمان پیامبر، مردم از چه شرابی استفاده می کردند؟

بررسی علمی:

·        خمر محتوی چه مواد شیمیایی است و حرمت آن  می تواند متوجه کدامیک از این مواد باشد؟

·        اثرات کوتاه مدت وبلند مدت مشروبات الکلی چیست؟

·        تأثیر منفی الکل اتیلیک که از تخمیر میوه ها حاصل می شود بر روی بدن چیست و آیا با سایر الکل ها تفاوت دارد؟

·        آيا شراب از نظر پزشكي فايده (منافع) خاصي هم دارد كه بتوان گفت لفظ "منافع" در آيه  اشاره به آن باشد؟

·        آيا از لحاظ آماري منافع مشروبات الكلي از مضرات آن بيشتر است؟

·        مواد مضر تشكيل دهنده مشروب كدام است؟

·        چه موادي در شراب وجود دارد كه قدرت فكر كردن صحيح را از انسان مي گيرد؟

·        چه نوع باكتري هايي در ايجاد عمل تخمير در فرايند مشروب سازي مؤثرند؟

·        چه تفاوتی میان تخمیر در خوردنی های حلال مانند ماست و نان با تخمیر در انگور و خرما است؟

·        آيا باكتري هاي تخمير كننده در سلامت بدن انسان مؤثرند؟

·        در مجامعي كه مشروب را حرام مي دانند چه بيماري هايي كمتر از ديگر كشور­ها بروز كرده است؟

·        آمار جرم و جنايت در زمان شرب خمر چقدر افزايش مي يابد؟

·        آيا شرب خمر باعث تزلزل خانواده ها هم مي شود؟

·        اطرافيان كساني كه شرب خمر دارند از چه بيماري هاي روحي و رواني در رنج هستند؟

·        غشاي سلول به الكل نفوذ پذير است؛ اين ماده بر روي چه ساختار درون سلولي اثر كرده و آنها را تخريب مي كند؟

·        بعضاً گفته مي شود كه مشروبات الكلي براي دفع سنگ كليه و یا درمان برخی بیماری ها  مفيد است؛ آيا اين ماده براي بافت كليه ویا سایر بافت ها و اعضاء بدن مضر نيست؟ و یا عوارض ناشی از آن مانند عوارض سایر داروهاست؟

در توضیح این سؤال باید گفت که ظاهر آیه دلالت بر همیشگی بودن این حکم دارد. به این معنا که هیچگاه منفعت خمر و شراب غالب نخواهد شد. روایات بسیاری نیز از ائمه علیهم السلام وارد شده است که درمان هیچ بیماریی در حرام نیست ( نک: اصول کافی ،6/413؛ باب من اضطر الی الخمر للداواء و...) در این صورت می توان گفت: آیا ادعای مطرح شده صحیح است؟ آیا تحقیقی علمی در مورد صحت این ادعا انجام شده است؟ آیا این تحقیق درباره عوارض اینگونه داروها صورت گرفته است؟   

 

نظر شما :
نام و نام خانوادگی :
آدرس الکترونیک :
  متن نظر :
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به انجمن علمی اعجاز قرآن می باشد